Sommige bedrijven weten jarenlang hoge winsten te behalen, terwijl concurrenten nauwelijks in de buurt komen. Andere ondernemingen groeien snel, maar zien hun marges alweer verdwijnen zodra nieuwe concurrenten de markt betreden. Het verschil zit vaak in de kracht van het concurrentievoordeel.

In de wereld van beleggen wordt hiervoor vaak het Engelse begrip moat gebruikt. Het woord betekent letterlijk slotgracht en verwijst naar een beschermende gracht rondom een kasteel. Bij bedrijven staat het voor eigenschappen die concurrenten moeilijk kunnen kopiëren of doorbreken.

Een sterke moat kan ervoor zorgen dat een onderneming jarenlang klanten behoudt, hoge marges kan realiseren en kapitaal efficiënt kan inzetten. Maar hoe herken je zo’n concurrentievoordeel en waar moet je als belegger op letten?

Wat betekent moat bij beleggen?

Een moat is een duurzaam concurrentievoordeel dat een bedrijf beschermt tegen concurrenten. Het gaat dus niet simpelweg om het feit dat een onderneming momenteel succesvol is.

Een populair product is bijvoorbeeld niet automatisch een moat. Als concurrenten hetzelfde product eenvoudig kunnen namaken, kan het voordeel snel verdwijnen.

Een echte moat zorgt ervoor dat concurrenten moeite hebben om klanten over te nemen of dezelfde winstgevendheid te bereiken.

Een goed voorbeeld is een sterk merk. Wanneer consumenten jarenlang voor hetzelfde merk kiezen en daar zelfs een hogere prijs voor willen betalen, kan dat een belangrijke bescherming vormen. Het bedrijf hoeft dan niet uitsluitend op prijs te concurreren.

Ook schaalvoordelen kunnen een moat creëren. Een groot bedrijf kan bijvoorbeeld producten goedkoper produceren of distribueren dan kleinere concurrenten. Hierdoor wordt het voor nieuwkomers moeilijker om dezelfde prijzen en marges te behalen.

Een ander voorbeeld zijn netwerkeffecten. Bij een platform wordt een product of dienst waardevoller naarmate meer mensen het gebruiken. Nieuwe concurrenten moeten dan niet alleen een goed product ontwikkelen, maar ook proberen een bestaand netwerk van gebruikers te doorbreken.

Ook hoge overstapkosten kunnen een bedrijf beschermen. Wanneer klanten veel tijd, geld of moeite kwijt zijn om naar een concurrent te gaan, blijven ze eerder bij hun huidige leverancier.

Denk bijvoorbeeld aan zakelijke software. Wanneer een bedrijf zijn complete administratie, processen en medewerkers op één softwaresysteem heeft ingericht, kan overstappen naar een concurrent behoorlijk ingewikkeld zijn.

Een moat hoeft bovendien niet eeuwig te bestaan. Technologie, veranderend consumentengedrag en nieuwe regelgeving kunnen bestaande concurrentievoordelen aantasten. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar het voordeel van vandaag, maar vooral naar de vraag of het waarschijnlijk over vijf of tien jaar nog bestaat.

Welke soorten concurrentievoordelen zijn er?

Er zijn verschillende manieren waarop een bedrijf een sterke moat kan opbouwen. Voor beleggers is het handig om deze vormen van concurrentievoordeel te herkennen.

Sterk merk

Een bekend en vertrouwd merk kan klanten aan zich binden. Wanneer consumenten bereid zijn meer te betalen voor een bepaald merk, kan dat leiden tot hogere marges.

Het voordeel zit daarbij niet alleen in naamsbekendheid. Het gaat er vooral om dat het merk daadwerkelijk invloed heeft op de aankoopbeslissing van klanten.

Netwerkeffecten

Bij een netwerkeffect wordt een product waardevoller wanneer meer mensen het gebruiken.

Een betaalplatform, online marktplaats of sociaal netwerk kan hiervan profiteren. Een concurrent kan technisch misschien een vergelijkbare dienst bouwen, maar heeft het veel moeilijker om hetzelfde aantal gebruikers aan te trekken.

Schaalvoordelen

Grote bedrijven kunnen soms efficiënter werken doordat vaste kosten over een enorme hoeveelheid producten of klanten worden verdeeld.

Een onderneming die bijvoorbeeld wereldwijd actief is, kan daardoor lagere kosten per product hebben dan een kleine concurrent. Hierdoor ontstaat een voordeel dat lastig te kopiëren is.

Hoge overstapkosten

Wanneer het voor klanten ingewikkeld is om van leverancier te veranderen, ontstaat een vorm van bescherming.

Dit zie je bijvoorbeeld bij zakelijke software, financiële infrastructuur en bepaalde gespecialiseerde diensten. Hoe meer een klant afhankelijk is van een systeem, hoe groter de drempel om over te stappen.

Patenten en intellectueel eigendom

Patenten kunnen bedrijven tijdelijk beschermen tegen concurrentie. Vooral in sectoren zoals farmacie en technologie kunnen intellectuele eigendomsrechten een belangrijke rol spelen.

Een patent is echter niet altijd een permanente moat. Wanneer de bescherming afloopt, kunnen concurrenten de markt alsnog betreden.

Kostenvoordeel

Sommige ondernemingen kunnen structureel goedkoper produceren dan concurrenten. Dat kan komen door schaal, efficiënte processen, goedkope toegang tot grondstoffen of een bijzonder sterke distributieketen.

Het voordeel wordt vooral interessant wanneer concurrenten dit kostenvoordeel moeilijk kunnen kopiëren.

Hoe herken je een bedrijf met een sterke moat?

Een bedrijf kan zeggen dat het een sterke concurrentiepositie heeft, maar als belegger wil je vooral zien dat dit ook daadwerkelijk terugkomt in de financiële resultaten.

Een eerste aanwijzing is een structureel hoge ROIC. Wanneer een onderneming jarenlang veel rendement weet te behalen op het geïnvesteerde kapitaal, kan dat wijzen op een sterk bedrijfsmodel of concurrentievoordeel.

Dat betekent niet dat een hoge ROIC automatisch bewijst dat een bedrijf een moat heeft. Het is wel een interessant signaal om verder te onderzoeken.

Kijk daarnaast naar de winstmarges.

Een onderneming met sterke concurrentievoordelen kan soms jarenlang hogere marges behouden dan concurrenten. Als de marges stabiel blijven terwijl het bedrijf groeit, kan dat wijzen op prijszettingsmacht of een efficiënt bedrijfsmodel.

Ook de ontwikkeling van het marktaandeel is interessant. Een bedrijf dat voortdurend klanten en marktaandeel wint, heeft mogelijk een voordeel ten opzichte van concurrenten.

Maar misschien nog belangrijker is de vraag:

Waarom kunnen concurrenten dit bedrijf niet eenvoudig kopiëren?

Dat is een goede test voor iedere belegger.

Stel dat een bedrijf een populair product heeft. Vraag jezelf dan af wat er gebeurt als drie grote concurrenten morgen vrijwel hetzelfde product lanceren.

Kunnen klanten eenvoudig overstappen? Is het merk sterk genoeg om klanten te behouden? Zijn de productiekosten lager? Zijn er netwerkeffecten? Of beschikt het bedrijf over technologie die anderen niet gemakkelijk kunnen namaken?

Als het antwoord op deze vragen positief is, wordt de moat interessanter.

Je kunt vervolgens kijken of het concurrentievoordeel in de financiële cijfers zichtbaar is. Let bijvoorbeeld op:

• stabiele of stijgende winstmarges;
• structureel hoge ROIC;
• sterke vrije kasstromen;
• groeiend marktaandeel;
• terugkerende omzet;
• beperkte prijsconcurrentie;
• een sterke balans.

Ook de geschiedenis van het bedrijf is belangrijk. Een concurrentievoordeel dat pas één jaar zichtbaar is, zegt minder dan een voordeel dat al tien jaar standhoudt.

Daarbij moet je altijd naar de toekomst kijken. Een bedrijf kan vandaag een enorme moat hebben, maar morgen worden ingehaald door nieuwe technologie.

Denk bijvoorbeeld aan ondernemingen die ooit dominant waren door een bepaalde technologie, maar hun positie verloren toen de markt veranderde. Een moat is dus nooit een garantie.

Voor beleggers is een sterke moat vooral interessant omdat een duurzaam concurrentievoordeel de winstgevendheid van een onderneming op lange termijn kan beschermen. Een bedrijf dat klanten moeilijk kan verliezen en concurrenten op afstand kan houden, heeft mogelijk meer ruimte om winstgevend te groeien.

Toch moet je ook hier oppassen voor één belangrijke valkuil: een geweldig bedrijf is niet automatisch een geweldig aandeel.

Wanneer beleggers al enorm enthousiast zijn over de moat van een onderneming, kan dat concurrentievoordeel al grotendeels in de aandelenkoers verwerkt zijn. Je moet daarom niet alleen onderzoeken hoe sterk het bedrijf is, maar ook hoeveel je voor die kwaliteit betaalt.

Dat maakt de combinatie van moat, ROIC, winstgroei en waardering zo interessant. Een onderneming met een sterk concurrentievoordeel, hoge kapitaalefficiëntie en aantrekkelijke waardering kan een heel ander uitgangspunt hebben dan een vergelijkbaar bedrijf waarvan de aandelenkoers extreem hoog is opgelopen.

De belangrijkste vraag blijft daarom niet alleen: “Heeft dit bedrijf een moat?”

Maar vooral: “Hoe duurzaam is die moat en hoeveel betaal ik ervoor?”